Sorun nerede?
Çoğu tesiste maliyet, muhasebe kapanışıyla birlikte tesis geneli olarak ortaya çıkar. Bu bilgi geçmişi anlatır ama karar aldırmaz: hangi partinin kârlı olduğunu, hangi kafesin maliyeti şişirdiğini ve müşteriye hangi fiyatın verilebileceğini söylemez.
Parti bazlı maliyetlendirme, aynı verileri farklı bir eksende toplar: tesis yerine parti.
Maliyet kalemleri
| Kalem | Tipik ağırlık | Doğrudan mı? |
|---|---|---|
| Yem | En büyük kalem | Doğrudan — sevk kaydından |
| Yavru | Yüksek | Doğrudan — giriş kaydından |
| İşçilik | Orta | Dağıtılır |
| Enerji | Orta | Dağıtılır |
| Aşı ve ilaç | Düşük | Doğrudan — uygulama kaydından |
| Bakım, amortisman, sigorta | Değişken | Dağıtılır |
| Ölüm kaybı | Değişken | Partiye yazılır |
Ağırlıklar tesise, türe ve döneme göre değişir. Kendi dağılımınızı bir dönem ölçmeden genel oranlara güvenmemek gerekir.
Doğrudan yazılabilenler
Kalemlerin bir kısmı zaten partiye bağlı kaydediliyorsa maliyetlendirme neredeyse kendiliğinden olur:
- Yem. Yem sevki üretim birimi bazında kaydediliyorsa, o birimdeki partiye doğrudan yazılır. Kaydedilmiyorsa maliyetlendirme burada tıkanır.
- Yavru. Giriş kaydındaki adet ve birim fiyattan doğrudan gelir.
- Aşı ve ilaç. Uygulama partiye bağlı kaydedildiyse doğrudan yazılır.
Dağıtılması gerekenler
İşçilik, enerji ve genel giderler tek bir partiye ait değildir; bir dağıtım anahtarına göre paylaştırılır. Yaygın anahtarlar:
| Anahtar | Uygun olduğu kalem | Zayıf yanı |
|---|---|---|
| Biyokütle günü | İşçilik, genel gider | Biyokütle tahminine bağlı |
| Yem tüketimi | İşçilik, enerji | Yemle ilgisiz işleri yansıtmaz |
| Üretim birimi sayısı | Bakım, amortisman | Farklı büyüklükteki birimleri eşitler |
| Üretilen kilogram | Genel gider | Ancak hasattan sonra bilinir |
Anahtar seçimi mükemmel olmak zorunda değil, tutarlı olmak zorunda. Aynı anahtar dönemler boyunca kullanıldığında partiler arası karşılaştırma anlamlı olur. Anahtar sık değiştirilirse geçmişle karşılaştırma imkânı kaybolur.
Ölüm kaybı: en sık atlanan kalem
Ölen balık, o güne kadar yediği yemi ve payına düşen giderleri de götürür. Bu kayıp partiye yazılmazsa, hayatta kalan balıkların birim maliyeti olduğundan düşük görünür.
Mortalite kaydının düzenli tutulması bu yüzden yalnızca üretim yönetimi değil, maliyet doğruluğu meselesidir.
Maliyeti hasattan önce görmek
Parti maliyetinin büyük kısmı üretim sürerken zaten belli: yem sevkleri yapılmış, yavru alınmış, uygulamalar kaydedilmiştir. Eksik olan tek şey bölen — yani nihai üretim miktarı.
Bu noktada biyokütle tahmini devreye girer: tahmini üretim üzerinden hesaplanan birim maliyet, hasattan haftalar önce bir aralık verir. Kesin değildir ama fiyat verirken elinizde hiçbir şey olmamasından çok daha iyidir.
Pratik başlangıç
Tüm kalemleri birden kurmaya çalışmayın. Yem ve yavruyla başlayın — ikisi birlikte maliyetin çoğunu oluşturur ve ikisi de doğrudan yazılabilir. Dağıtılan kalemleri ikinci aşamada ekleyin. Yarısı doğru bir maliyet, hiç olmayan maliyetten çok daha kullanışlıdır.
Ne işe yarar?
- Fiyatlama. Maliyetin altında satış yapılıp yapılmadığı anlaşılır.
- Kafes karşılaştırması. Hangi birimin maliyeti şişirdiği görülür.
- Tür ve boy kararı. Hangi ürünün gerçekten kârlı olduğu ortaya çıkar.
- Destek başvurusu. Yatırım projelerinde istenen maliyet verisi hazır bulunur.
Doğrulama notu
Mevzuat, destek oranları ve başvuru takvimleri değişkendir. Bu yazıdaki bilgiler yayımlandığı tarihte geçerli kaynaklara dayanır; bağlayıcı olan ilgili kurumun güncel tebliği ve çağrı ilanıdır. Kendi durumunuz için ücretsiz uygunluk kontrolü yapıyoruz.
Bu yazıda geçen terimler
PartiYem sevkiMortaliteBiyokütleYem dönüşüm oranıEkonomik yem dönüşüm oranı